منشاء اين روش كلي‌نگر در تشخيص و درمان به اواخر قرن نوزدهم در ايالات متحده آمريكا برمي‌گردد. در اين روش پزشكان از روش لمس و ماساژ به‌وسيله دست (manipulate ) سيستم ماهيچه‌اي ـ اسكلتي براي ترميم استخوانها، بهبود حركت و ايجاد تعادل و در نهايت آرامش استفاده مي‌كنند. دامنة اين تكنيك‌ها از ماساژ آرام تا ايجاد حركات شديد در مفاصل متغيير است. با توجه به روش‌هاي پزشكي رايج در آمريكاي شمالي، اروپا و استراليا، اين روش يكي از گسترده‌ترين روش‌هاي تكميلي درماني به‌ويژه درد مفاصل پشت مي‌باشد.

تاريخچه:

روش osteopathy متشكل از دو لغت osteon به معني استخوان و pathos به معني بيماري، به‌وسيله دكتر اندروتيلور استيل از ويرجينيا ابداع گرديد. او پزشك مخصوص ارتش در جنگ‌هاي داخلي آمريكا بود. وي تحت تاثير مرگ غم‌انگيز همسر و سه تن از فرزندانش در اثر ابتلا به مننژيت، در سال 1872 روش درمان امراض استخواني را  براي تقويت نيرو و سلامتي بدن ابداع كرد. در سال 1892، دكتر استيل مدرسه درمان امراض استخواني را در آمريكا تاسيس كرد. اين روش، برخلاف موضع‌گيري‌هاي اوليه پزشكي متعارف، بسيار عموميت يافت، به‌طوري‌كه در طول سال‌هاي شيوع آنفلوانزا در سال 1919، ميزان مرگ و مير بيمارن در بيمارستان‌هاي مخصوص درمان امراض استخواني كمتر از ساير بيمارستان‌ها گرديد. در سال 1917 يكي از شاگردان دكتر استيل به نام دكتر«‌جان مارتين ليتل جان» در انگليس « مركز درمان امراض استخواني» را تاسيس كرد. در سال 1972 ، متخصصين استخوان درماني در آمريكا، همانند ساير پزشكان پروانة طبابت دريافت كردند. در سال 1992، با گذراندن لايحه‌ايي، به رسميت شناخته شد و در حال حاضر در ژاپن، استراليا، آمريكاي شمالي و قسمت‌هايي از اروپا طرفداران زيادي دارد.

اصول اوليه:

اندام‌هاي بدن به‌وسلية سيستم ماهيچه‌اي ـ اسكلتي محافظت مي‌شوند. اگر اين سيستم مفاصل و ماهيچه‌ها با يكديگر هماهنگ و مرتبط كار كنند، بافت‌هاي بدن شامل مغز و اعصاب سلامت خواهد بود. به طور زنجيروار سيستم لنفاتيك و گوارشي نيز به خوبي كار مي‌كنند. هدف درمانگران استخوان‌ها، ايجاد تحرك در مفاصل و ماهيچه‌هاي صاف با استفاده از ماساژ دست و لمس كردن است. يك درمانگر استخوان در اين مورد بحث مي‌كندكه علت بروز اشكال در چارچوب استخواني اسكلت چيست. از ديدگاه پزشكي كل‌نگر، شيوة زندگي و سلامت جسم و روح عوامل موثر در سلامتي فيزيولوژيكي هستند.

تحقيقات و شواهد

در آمريكا تحقيقات بسيار زيادي در مورد امراض استخواني انجام شده است كه لزوماً همگي در سطح بالاي استانداردي انجام نشده‌اند. بيشتر شواهد روايي هستند و اغلب درمانگران استخوان پذيرفته‌اند كه نياز به آزمايشات باليني كنترل شده بيشتري دارند. مطالعات تحقيقي كه در انگلستان انجام مي‌شود در دپارتمان پروژه‌هاي بهداشتي است، در اين دپارتمان امكان استفاده پزشكان از استخوان درماني و ماساژ درماني در سيستم سرويس‌هاي بهداشتي ملي (NHS) بررسي مي‌شود. نتايج يك تحقيق كه درآمريكا و انگلستان به ترتيب در سال‌هاي 88 و 90 چاپ شده بود، حاكي از آن است كه استفاده از ماساژ درماني در درمان امراض استخواني مدت زمان ابتلا درمان دردهاي پشت را كاهش دهد. در دهة 1940 يك فيزيولوژيست آمريكايي ابزار الكتريكي براي اثبات ادعاهاي متخصصين اين امر به‌كار برد و ثابت كرد كه با اين روش موجب افزايش فعاليت ماهيچه‌ها مي‌شود.

نظرات پزشكي

متخصصين امراض استخواني( درمانگران استخوان) جايگاه قانوني و رسمي در آمريكا دارد و به طور كلي اين روش ميان پزشكان حرفه‌اي هر روز مقبوليت بيشتري دارد. با اينكه دست كم يك سوم پزشكان انگليسي، بيماران خود را به اين نوع متخصصين ارجاع مي‌دهند اما به خصوص پزشكاني كه مشكل بيماران آنها ماهيچه‌اي ـ استخواني نيست، كمتر به اين كار تمايل دارند.

مجمع متخصصين استخوان درماني در سال 1996 بنيادي پايه‌گذاري كرد تا از طريق مصوب كردن شاخص‌هاي كاري موجبات كسب حيثيت شغلي براي پزشكان شاغل در اين رشته را فراهم كند.

تئوري استخوان درماني

فشارهاي جسمي يا روحي، جراحت يا قرار گرفتن در وضعيت ناهنجار مي‌تواند بر سيستم اسكلتي ـ ماهيچه‌اي تاثيرگذار باشد. ممكن است اين آسيب‌ها موجب بروز درد يا آسيب‌هاي عصبي در بدن شوند و براندام‌هاي حياتي وتنفسي، سيستم گردش خون و سيستم تنفسي تاثير بگذارند، هدف روش استخوان‌درماني تسهيل حركات ماهيچه‌اي و ذخيره انرژي در مفاصل و استخوان‌ها براي تحكيم سيستم بدن و ذخيره انرژي مي‌باشد. در حالي‌كه درمانگران استخوان بر ماساژ مفاصل كه در وضعيت نادرست قرار گرفته‌اند، تاكيد مي‌كنند. اين متخصصين بر درمان ماهيچه‌هاي صاف تاكيد دارند تا ماهيچه‌ها استراحت كرده و تحرك مفاصل به حالت عادي بازگردد.

مشاوره با يك پزشك

در ابتداي هر مشاوره، پزشك از شما خواهد پرسيد كه علائم چگونه آغاز شده و چه فعاليتي آن را تشديد مي‌كند؟ او در مورد تاريخچه پزشكي، جراحات گذشته، داروها و روش‌هاي درماني كه قبلاً استفاده مي‌كرديد شامل درمان‌هاي هومئوپاتي و گياه‌درماني، شيوه زندگي، ويژگي‌هاي احساسي و حرفه‌اي شما خواهد پرسيد. سپس بايد لباس‌هاي خود را در آوريد تا پزشك تا آنجا كه امكان دراد چارچوب بدن و ماهيچه‌هاي شما را ببيند. زنان مي‌توانند از يك روپوش بلند زنانه استفاده كنند. برا اينكه پزشك كاملا حركت و عملكرد ماهيچه‌هاي شما را ببيند ممكن است از شما بخواهد كه بنشينيد و يا روي تخت دراز بكشيد و يا خم شويد. تست‌هاي استاندارد پزشكي شامل آزمايشات اشعه‌x  ,  و آزمايشات ضروري ديگر انجام خواهد شد. نتايج اين آزمايشات پزشكي شما را در تصميم‌گيري راهنمايي مي‌كند كه شما را به يك osteopath يا متخصص ديگر ارجاع دهد و يا درمان مناسب نيازهاي شما را ارائه دهد. اين درمان‌ها ممكن است شامل درمان ماهيچه‌هاي صاف، استفاده از آتل يا ماساژ شديد مفاصل باشد. معمولاً‌ گرفتگي عضلاني در اثر يك جلسه درمان از بين مي‌رود اما معمولاً به بيش از يك جلسه درمان احتياج دارد. درمان‌هاي استئوپاتيك شامل ماساژ آرام ماهيچه‌ها و مفاصل، مالش ماهيچه‌ها با انجام يكسري حركات، وارد كردن فشار ناگهاني با شتاب مي‌باشد. ساير تكنيك‌ها شامل تكنيك‌هاي انرژي درماني ماهيچه‌ها مي‌باشد كه باعث رها شدن ماهيچه از تنش و رفع مشكلات اندام‌هاي داخلي مي‌گردد. پزشكان اغلب ورزش و استراحت در محل كار را توصيه مي‌كنند.

درمان قسمت‌هاي تحتاني (‌كمري) ستون مهره‌ها

درد در قسمت كمري پا يا تحتاني ستون مهره‌ها يكي از مشكلات عمومي است كه استخوان‌درماني معمولاً براي درمان آن مورد استفاده قرار مي‌گيرد. عادت به نشستن در وضعيت نادرست و در وضعيت خميده، بلند كردن اجسام سنگين به روش نادرست، ورزش و ساير صدمات و جراحات ممكن است موجب ايجاد درد در قسمت پشت كمر شود. پزشك متخصص ستون مهره ها را معاينه مي‌كند تا دريابد كه درد و ناراحتي از كدام منطقه مي‌باشد. او از درمان ماهيچه‌هاي صاف استفاده مي‌كند تا منطقة دردناك تسكين يابد و سپس از ماساژهاي دقيقي استفاده مي‌كند. احتمال دارد تمامي اين ماساژها به يك معضل يا بند خاصي متمركز شود كه آن معضل عهده‌دار قسمت زيادي از حركات مي‌باشد.

درمان قسمت‌هاي تحتاني( كمري) ستون مهره‌ها

درد قسمت كمري پا يا تحتاني ستون مهره‌‌ها يكي از مشكلات عمومي است كه استخوان‌درماني معمولاً براي درمان آن مورد استفاده قرار مي‌گيرد. عادت به نشستن در وضعيت نادرست و در وضعيت خميده، بلند كرد اجسام سنگين به روش نادرست، ورزش و ساير صدمات و جراحات ممكن است موجب ايجاد درد در قسمت پشت كمر شود. پزشك متخصص ستون مهره‌ها را معاينه مي‌كند تا دريابد كه درد و ناراحتي از كدام منطقه است. او از درمان ماهيچه‌هاي صاف استفاده مي‌كند تا منطقة دردناك  تسكين يابد و سپس از ماساژهاي دقيقي استفاده مي‌كند. احتمال دارد تمامي اين ماساژها به يك مفصل يا بند خاصي  متمركز شود كه آن مفصل عهده‌دار قسمت زيادي از حركات مي‌باشد.

استخوان درماني جمجمه

يك متخصص امراض استخواني در آمريكا دكتر ويليام كارمز، اين روش را در سال 19930 ابداع كرد. تا آن زمان تصور مي‌شد كه استخوان‌هاي كرانيوم (‌بخشي از كاسه سر اطراف مغز) در بزرگسالان كاملاً متصل به يكديگر و فاقد حركت هستند. بنا به تحقيقات‌ SutherLand اين استخوانها در كودكان و خردسالان انعطاف‌پذير است. مايع نخاعي كه لايه‌هاي در بردارنده مغز را تغذيه و محافظت مي‌كند، نخاع و sacrum با سرعتي حدود 15-6 بار در دقيقه نبض‌ دارد. اندازه‌گيري CRI  يا ضربات آهنگين جمجمعه‌اي با ابزار و وسايل، بسيار سخت است ولي پزشكان متخصص استخوان‌درماني مي‌گويند كه قادر هستند اين ضربات را با دست احساس كنند. گفته مي‌شود كه اختلال د رجريان مايع نخاعي، صدمه و يا تنش عصبي بروضعيت استخوان‌هاي جمجمه تاثير مي‌گذارند و تمامي اين عوارض با ماساژ دقيق و ظريف استخوان‌هاي جمجمه و نخاع درمان مي‌شود، چون اين ماساژ موجوب بهبود CRI، جريان خون، جريان‌هاي ورودي غددلنفاوي و مايعان سينوسي به نخاع مي‌گردد. اسخوان‌درماني جمجمه در تركيب با ساير روش‌هاي استخوان‌درماني در درمان بيماري‌هايي از اين دست موثر است. گفته شده است كه اين روش بيشتر در كودكان و خردسالان در درمان قولنج، چسبندگي گوش(glu ear) و عفونت‌هايي كه مرتب عود مي‌كنند و همچنين در درمان انحراف استخوان‌هاي ناشي از زايمان‌هاي طولاني مدت نيز موثر است. به عقيدة‌ متخصصين بعدها موجب تحريك‌پذيري، قولنج و مشكلات متعدد ديگر مي‌شود. بسياري از انواع ديگر اين روش غالباً بر واكنش‌هاي انجام شده در بخش جمجمه‌اي سر تاكيد دارد تا خود استخوان‌ها. تكنيك‌هاي sacro occipital كه ترجيحاً به وسيلة متخصصين ماساژدرماني مورد استفاده قرار مي‌گيرد تركيبي از استخوان‌‌درماني و ساير تكنيك‌ها مي‌باشد.

متن ص 80

رگ به رگ شدن، گرفتگي عضلات، صدمات ناشي از تكان‌هاي شديد و يا قفل شدن مهره‌هاي گردن مي‌تواند به‌وسيلة ماساژدرماني و يا درمان عضلات صاف معالجه شود. اين ماساژ آهسته، يا تكنيك‌هايي ريتميك براي بهبود حركت مفاصل مورد استفاده قرار مي‌گيرد تا تنش‌هاي ماهيچه‌اي كاهش يابد و ذخاير خوني بافت‌هاي مورد نظر افزايش يابد.

شكل ص 77

1.        لايه‌هاي بهم پيچيده اسكلتي

2.        ستون فقرات كه به صورت يك حفاظ قابل انعطاف سر و بدن را مي‌پوشاند

3.        ساختار ماهيچه‌هاي اسكلت كه از بيش از 600 ماهيچه تشكيل شده است

4.        بدن يك فرد بالغ به طور متوسط از 206 استخوان تشكيل شده است

5.        هيپوتالاموس فرآيندهاي خودكار بدن شمال انقباض ماهيچه‌ها و ذخيرة خون براي ماهيچه‌ها را كنترل مي‌كند

6.        تالاموس در تعيين احساسات تاثير مي‌گذارد

7.        هيپوتالاموس در ذخيرة حافظه دخيل است

8.        مخچه در وضعيت قرارگيري و كشيدگي ماهيچه دخيل است

9.        ساقه مغز، آزاد شدن آندروفين‌ها را كنترل مي‌كند

10.     استخوان، ناهنجاري‌هايي مانند آرتروز استخوان

11.     وضعيت قرارگيري نامناسب

12.     دردهاي عصبي كه بوسيلة ضربديدگي يا جراحت ايجاد مي‌شود

13.     دردهاي عصبي كه از تراكم مواد زايد ناشي از فعاليت ايجاد مي‌شود (گرفتگي عضلات)

14.     تحرك نادرست يا برداشتن بارسنگين

15.     هيجان و اضطراب

16.     گرفتگي ماهيچه

17.     كشش ستون فقرات

18.     قسمتي از ستون فقرات كه اعصاب بخش ويژه‌اي از نخاع در آن متمركز شده است

19.     اگر مفاصل ستون فقرات در اثر جراحت يا ضرب‌ديدگي آسيب‌ ببينند،‌ سفت شده و موجب آسيب‌ديدگي و آزردگي تمام قسمت‌هاي بدن مي‌شود

20.   ماهيچه‌هاي متمركز در قسمت ستون فقرات تحت تاثير درد و گرفتگي از مفاصل نخاع خارج مي‌شوند، اگر اين درد ادامه پيدا كند آسيب بر ساير قسمت‌ها نيز سرايت مي‌كند

21.     اعصاب متمركز در ماهيچه‌ها تحت تاثير درد ناشي از جراحت آسيب ديده و مفاصل ستون فقرات سفت مي‌شوند.

پ الف ص 77

سيستم ماهيچه‌اي- اسكلتي

متخصصين استخوان‌شناسي معتقدند كه اين سيستم مكانيكي متشكل از استخوان‌ها، مفاصل، بندها، ماهيچه‌ها، رباط‌ها و بافت‌هاي پيوندي تنها يك چارچوب محض براي تكيه‌گاه بدن نيست،‌ بلكه نقش حياتي در حفظ سلامت بدن ايفا مي‌كند. هرگونه نابهنجاري در اين سيستم موجب ايجاد درد و آسيب مي‌شود و بر ساير قسمت‌هاي بدن تاثير مي‌گذارد.

پ ب ص 77

چگونگي مغز درد  را درك مي‌كند و به آن پاسخ مي‌دهد؟

اعصاب حسي ماهيچه‌ها، استخوان‌ها و مفاصل، در لاية كورتكس مغز قرار دارند، اما ساير قسمت‌هاي مغز تحت تاثير اين قرار دارند كه مغز حساس درد را درمي‌يابد و خود  را با آن وقف مي‌دهد. يك محقق بيماري‌هاي استخوان از مالش ماهيچه‌هاي صاف و ايجاد تحرك در مهره‌هاي منطقة دردناك به طور موضعي براي تسكين درد استفاده مي‌كند. او همچنين در جستجوي آن است كه تنش را در ساير ماهيچه‌هايي كه اعصاب آنها از منطقة تحريك شده، گذشته‌است كاهش دهد. او مي‌بايست عواملي چون وضعيت نادرست ايستادن، نشستن يا اضطراب را در ايجاد تنش و گرفتگي عضلاني بررسي كند.

پ ج ص 77

فاكتورهاي مختلفي كه در ايجاد درد دخالت دارند از يك چرخة معيوب ناشي مي‌شوند. علايم درد در اثر آسيب يا جراحت، تراكم مواد زايد ناشي از فعاليت ماهيچه‌ها مانند اسيد لاكتيك ايجاد مي‌شوند. ستون فقرات بيشتر مستعد تحريك شدن است.

شكل ص 78

1.        آزمايشات استاندارد. مراحل تشخيص شامل تست‌هاي معمولي پزشكي و معاينة كامل تمام قسمت‌هاي بدن مي‌باشد

2.        فشار خون اندازه‌گيري مي‌شود

3.        واكنش، واكنش‌هاي بدن بوسيلة چكش رفلكس مورد معاينه قرار مي‌گيرند

4.        وضعيت تقارن بدن مورد بررسي قرارمي‌گيرد

5.        همترازي لگن خاصره بررسي مي‌شود

6.        منظور معاينة همترازي لگن‌خاصره، پزشك متخصص با دست استخوان خاجي ( كه پاية نخاع است) را معاينه مي‌كند

7.        پزشك مختصص خم مي‌شود تا استخوان‌هاي لنگ خاصره در امتداد چشم‌هايش قرار گيرد

8.    طول‌پاها ، طول پاهاي بيمار مورد مقايسه قرار مي‌گيرد. هر نوع اختلافي ممكن است علامت وجود يك انحرات در ستون فقرات يا عدم تقارن در لگن خاصره باشد يا اينكه اصولاً يك پا از نظر ساختاري از پاي ديگر كوتاه‌تر است.

9.    طول پا ، بلند كردن پا و صاف كردن آن باعث كشيدگي عصب سياتيك شده و حركت مهره‌هاي پايين را نشان مي‌دهد. وجود درد بيانگر وجود يك نوع ناهنجاري در مهره‌هاي پاييني كه عموماً ديسك يا مشكلات مفصلي است، مي‌شود

10.     احتياط، اگر مبتلا به سرطان استخوان يا عفونت مفاصل مانند استئوميليتين هستند، به معالجات استخوان‌درماني مراجعه نكنيد.

اگر مبتلا به عدم تقارن بدن هستيد از معالجات استخوان‌درماني پرهيز كنيد.

سئوالات شما

-يك جلسه درماني چقدر طول مي‌كشد؟ اولين جلسه مشاوره 60-30 دقيقه است ولي ساير جلسات 30-20 دقيقه است

-من به چند جلسه درمان نياز دارم؟ ممكن است يك‌بار ويزيت كافي باشد ولي بستگي به وضعيت سلامت بدن شما و شدت بيماري دارد و هرچه سن بالاتر باشد و شدت مشكل بيشتر ، تعداد جلسات نيز بيشتر مي‌شود.

-آيا اين درمان ناراحتي و درد به همراه دارد؟ ماساژ‌درماني معمولاً درد ندارد، اما بهرحال بستگي به نوع بيماري دارد

-آيا هيچ‌گونه عوارض پس از درمان وجود ندارد؟ ممكن است پس از درمان عضلات سفت شوند اما مي‌بايست از انجام فعاليت‌هاي شديد پرهيز كرد.

شكل ص 79

1.     با بالاآوردن پا در حالت خميده و چرخش آن مهره‌هاي كمر مي‌چرخد، پزشك از انگشت خود استفاده مي‌كند تا دامنه حركت مهره را متوجه شود و اگر لازم باشد ستون مهره‌ها را در قسمت كمر با يك حركت دقيق بكشد.

2.        پزشك اين حركت را روي مهرة‌كمر تكرار مي‌:ند، پزشك پا را خم مي‌كند تا ستون مهره‌ها بچرخد و با انگشت نحوة حركت مهره را بررسي مي‌كند

3.    چرخش پهلو ، بيمار روي پهلو مي‌خوابد و آرام ستون فقرات خود را مي‌چرخاند تا پزشك به دقت متوجه مهره‌هاي كمر شود. او هر مهره را با انگشت امتحان مي‌كند تا هرگونه محدوديت حركتي مشخص شود.

4.        بالا بردن‌، پزشك بازوهاي بيمار را مي‌كشد تا ستون مهره‌هاي او باز شود. او از وزن بدنش استفاده مي‌كند تا شتاب رانشي زيادي به يك منطقه مشخص وارد كند.

شكل ص 81

1.        استخوان پيشاني

2.        استخوان گده‌اي

3.        استخوان گونه

4.        استخوان آهيانه

5.        استخوان گيجگاهي

6.        استخوان پس سري

شكل ص 80

قسمت بالاي ستون فقرات

1.    پزشك به صورت ضرب‌دري پشت بيمار مي‌نشيند طوري‌كه بتواند انگشت چپ خود را براي ايجاد حركت در مهرة چپ بالايي بكار ببرد تا در تعداد زيادي از مفاصل ايجاد حركت شود

2.        اصلاح حركت گردن در حال خوابيده به پشت به اين منظور بيمار به پشت دراز مي‌:شد و پزشك با انگشت سبابه روي مهرة گردن پشتي كار مي‌كند

3.    اصلاح حركت در حالت دمر، اين كار كمتر عموميت دراد، بيمار به صورت دمر به روي شكم دراز مي‌كشد و پزشك با انگشت نشانه، حركت مهره پشتي گردن را بررسي مي‌كند.

منبع:از مجله: سال اول، شماره 2 ، تابستان 83  درمانگر. نویسنده :ترجمه مریم نعمتی